Ήτανε πρόσφυγες που φτάσανε από το εσωτερικό. Σέρνανε μαζί τους μπόγους, τσοπλέκια, μπαούλα, κονίσματα, φορεία με αρρώστους, κατσίκες, κότες, σκύλους. Τα λόγια αυτά του Μανώλη Αξιώτη, ήρωα της Διδώς Σωτηρίου στο βιβλίο της «Ματωμένα Χώματα», μας δείχνουν την τραγική κατάσταση, στην οποία περιήλθαν οι Έλληνες της Ανατολικής Θράκης – και όχι μόνο αυτοί- μετά την Μικρασιατική καταστροφή. Ξεριζώθηκαν με βίαιο τρόπο από τις εστίες τους αφήνοντας εκεί τις περιουσίες και τα υπάρχοντά τους, ερχόμενοι σε μέρη άγνωστα γι’ αυτούς.
Ένα από τα πάμπολλα και διάσπαρτα, στον ελλαδικό χώρο, προσφυγικά χωριά, είναι και το Σέλινο του Νομού Ξάνθης, την ιστορία του οποίου θα προσπαθήσουμε να παρουσιάσουμε στις επόμενες γραμμές, μέσα από το βιβλίο «Σέλινο Ξάνθης-Μια πορεία στο χρόνο» του Αθανάσιου Συρόπουλου, που κυκλοφόρησε την χρονιά του 2004.
Η γεωγραφική του θέση, αποτελούσε κομβικό σημείο για τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και αργότερα για το Βυζάντιο.
Ο οικισμός του Σελίνου, αποτελεί ένα κλασικό χωριό του Ελλαδικού χώρου. Βρίσκεται σε πεδινή περιοχή του Νομού Ξάνθης, στο νοτιοανατολικό τμήμα του νομού, στη Λίμνη Βιστωνίδα. Η πεδιάδα του εύφορη και αριθμεί περίπου 7.500 στρέμματα. Περιοχή όπου ήταν ιδιαίτερα ανεπτυγμένη η κτηνοτροφία, όπου εκτρέφονταν βοοειδή και αιγοπρόβατα. Η δεκαετία του 1970 χαρακτηρίζεται από την εσωτερική και εξωτερική μετανάστευση, τόσο στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας όσο και στις δυτικές χώρες.
Στον οικισμό του Σελίνου είχαν εγκατασταθεί, αρκετές οικογένειες Ελληνοποντίων, που προέρχονταν από τις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Οικογένειες που ενισχύθηκαν σημαντικά από την ελληνική πολιτεία. Κυνηγοί και αυτοί μιας τύχης καλύτερης.
Ο Τεκές Αγίου Γεωργίου Σελίνου
Στην τοποθεσία που είναι τώρα το χωριό Σέλινο, στη δυτική όχθη της Βιστωνίδας, υπάρχει ένα αρχαίο κτίσμα σε μια μεγάλη έκταση καλλιεργήσιμης γης, η οποία εδώ και πάρα πολλά χρόνια αποκαλείται από τους κατοίκους της ως «Καλάμι». Το λιθόκτιστο αυτό οκταγωνικό κτίσμα, είναι γνωστό στους κατοίκους της περιοχής αλλά και στον ευρύτερο κόσμο, ως τεκές ή τζαμί. Πιστεύεται ότι σχετίζεται με παλιό χριστιανικό ναό, ενώ αργότερα ήταν μοναστηριακό συγκρότημα, ησυχαστήριο, ασκητήριο των Μπεκτασήδων δερβίσηδων. Η λέξη δερβίσης είναι περσική και σημαίνει «φτωχός». Οι δερβίσηδες, ήταν μοναχοί της Τουρκίας και της Περσίας και αποτελούσαν τους μυστικιστές του Ισλάμ που ήταν οργανωμένοι σε τάγματα. Το έτος 1371μ.Χ, ο ηγεμόνας της Θράκης, Ιωάννης Δεσπότης Ούγκλεσης, ευεργέτησε την Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπεδίου με χορήγηση χρυσόβουλου. (Το 1357 ο αυτοκράτορας Ι. Παλαιολόγος χορήγησε χρυσόβουλο στην Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπεδίου, στο οποίο γίνεται αναφορά στα κτήματα και τα μετόχια της μονής). Ερχόμενοι στην περιοχή του Σελίνου οι πρόσφυγες, τον Οκτώβριο του 1922 από την Ανατολική Θράκη, το πρώτο πράγμα που αντίκρισαν ήταν ο τεκές του Αγίου Γεωργίου. Ένα τέμενος πολύ ψηλό που μπαζώθηκε και τα παράθυρά του φαίνονταν πόρτες. Στη ζωή τους κατείχε σημαντική θέση. Εκεί , πήγαινε ο δάσκαλος του χωριού, τους μαθητές εκδρομή και ο κυρ Πέτρος τους κερνούσε πίτα από τα μελίσσια του. Στα κάγκελά του κρεμούσαν κλωστές για να περάσει ο πονοκέφαλος ή να μη ματιαχτούν. Μέσα τους ήξεραν ότι το κτίσμα αυτό ήταν ο Ναός του Αγίου Γεωργίου, και αυτό γιατί το κτίσμα είχε τρούλο και το ιερό του ήταν κτισμένο και κοιτούσε προς την Ανατολή, όπως συμβαίνει στις ελληνορθόδοξες εκκλησίες. Η πεποίθησή τους ενισχυόταν και από το γεγονός πως οι μουσουλμάνοι τιμούν τον Άγιο Γεώργιο.
Από την Ανατολική Θράκη στην νέα πατρίδα
Ο προσφυγικός οικισμός του Σελίνου, άρχισε να οικοδομείται το 1923-1924. Πήρε το όνομα Σέλινο, εξαιτίας της άφθονης ύπαρξης και παρουσίας του φυτού αγριοσέλινο στην περιοχή. Τα σπίτια κτίστηκαν από το Γραφείο Εποικισμού της Ελλάδας. Τα οικόπεδα όπου κτίζονταν τα σπίτια, δόθηκαν από φορείς της πολιτείας με κλήρους, ενώ οι πρόσφυγες χρεώθηκαν για να ολοκληρωθεί το νέο σπιτικό τους και στη συνέχεια ξεπλήρωναν σε δόσεις τα χρωστούμενα. Τα σπίτια ήταν από πλίνθους, τα θεμέλια πέτρινα και τα επιχρίσματα από χώμα. Κάθε σπίτι είχε δυο δωμάτια και ένα χαγιάτι, χωρισμένο στα δυο: το ένα ήταν ο χώρος υποδοχής και το άλλο κελάρι. Στην αυλή υπήρχε μια εξωτερική τουαλέτα, ένα πηγάδι και ένας φούρνος. Στις κατοπινές προεκτάσεις των σπιτιών χρησιμοποιούσαν πέτρες από την Αναστασιούπολη. Η διανομή του κλήρου των χωραφιών των τριών τσιφλικιών , έγινε το 1931 με βάση το μέγεθος των οικογενειών. Κάθε οικογένεια δυο ατόμων, δικαιούνταν 41 στρέμματα, τεσσάρων ατόμων 51 στρέμματα , 6 ατόμων 61 στρέμματα κ.λ.π.
Οικονομική βάση και ζωή του οικισμού
Οι πρόσφυγες κάτοικοι, καλλιεργούσαν στην νέα πατρίδα, αραβόσιτο, σιτάρι, κριθάρι, σίκαλη, φασόλια, πατάτες, καρπούζια και πεπόνια. Οι μεγαλύτερες εκτάσεις γης ήταν σπαρμένες με σιτάρι. Το σιτάρι για τον Θρακιώτη πρόσφυγα, είχε ύψιστη σημασία. Τις πρώτες δεκαετίες το Σέλινο ήταν γνωστό σε όλη την περιφέρεια του Νομού Ξάνθης για τα καρπούζια που παρήγαγε. Την περίοδο της συγκομιδής τους οι χορικοί χαιρόντουσαν με την ψυχή τους, γιατί γνώριζαν πολύ καλά ότι οι κόποι τους δεν θα πάνε χαμένοι και το προϊόν τους θα γίνει ανάρπαστο από τους εμπόρους της περιοχής. Οι αγρότες του οικισμού του Σελίνου, για την συμπλήρωση του εισοδήματός τους εκτός από την καλλιέργεια των χωραφιών τους, ασχολούνταν και με την κτηνοτροφία. Η εκτροφή βουβαλιών, αγελάδων και αιγοπροβάτων, για γαλακτοπαραγωγή ή κρεατοπαραγωγή, συνεχίστηκε και μετά την εγκατάστασή τους στον νέο οικισμό. Η λίμνη Βιστωνίδα, εκείνα τα χρόνια , αποτελούσε για τους κατοίκους, τόπο για ερασιτεχνική αλιεία. Οι συνθήκες εργασίας των γεωργοκτηνοτρόφων της κοινωνίας αυτής ήταν δύσκολες, αφού απαιτούνταν πολλές ώρες εργασίας την ημέρα, ιδίως τους ανοιξιάτικους και καλοκαιρινούς μήνες στα χωράφια τους.
Θρησκεία – Δραστηριότητες Θρησκευτικού χαρακτήρα
Με την εγκατάσταση των προσφύγων στο Γκερεβούζ και τη δημιουργία του χωριού, στήθηκε στην πλατεία του, μια «πρόχειρη» εκκλησία, μια λιτή καλύβα ώστε να εξυπηρετήσει τις θρησκευτικές ανάγκες τους. Πολύ αργότερα στον ίδιο χώρο, κτίζουν οι κάτοικοι του χωριού την πρώτη τους εκκλησία. Για την κατασκευή αυτού του Ναού, οι πρόσφυγες από το Αγίασμα, το Κασκαμπάνιον και το Τσιφλίκιον της Ανατολικής Θράκης, πρόσφεραν τον οβολό τους. Λόγω του ότι στο Τσιφλίκιο της Ανατολικής Θράκης υπήρχε ναός αφιερωμένος στον Άγιο Χαράλαμπο και του ότι ο αείμνηστος Χαράλαμπος Ζλάτκος, ο οποίος καταγόταν από εκείνο το χωριό της Ανατολικής Θράκης, προσέφερε την καμπάνα, αποφασίστηκε από όλους τους χωριανούς ο νέος ναός στο Σέλινο να αφιερωθεί στον Άγιο Χαράλαμπο. Η 10η Φεβρουαρίου κάθε έτους, αποτελεί ημέρα γιορτής για το χωριό, αφού την ημέρα αυτή γιορτάζει ο πολιούχος του χωριού. Από την προηγούμενη ημέρα ξεκινούσε η εορταστική πανήγυρη με την συμμετοχή όλου του χωριού. Την παραμονή λοιπόν, από νωρίς οι κάτοικοι πήγαιναν στην εκκλησία τα τάματά τους και αργά το απόγευμα σφάζανε, ύστερα από παράκληση του ιερέα, το παραδοσιακό κουρμπάνι, το οποίο μαγειρεύονταν ξημερώματα και μοιραζόταν ανήμερα της εορτής του Αγίου , μετά την θεία λειτουργία.
Έθιμα
Καταστάλαγμα όλων των αξιών, αποτελούν τα έθιμα που διαφοροποιούν τις κοινωνικές ομάδες από τόπο σε τόπο, μα ταυτόχρονα φανερώνουν πως οι ανάγκες και οι επιθυμίες όλων των ανθρώπων , όπου και αν κατοικούν, είναι ίδιες.
Χριστούγεννα
Τα έθιμα των Χριστουγέννων, άρχιζαν από την παραμονή, με ομάδες νεαρών που ξεχύνονταν στους δρόμους, φέρνοντας το χαρμόσυνο μήνυμα της γέννησης του Χριστού σε κάθε σπιτικό. Κάθε οικογένεια έκτρεφε ένα γουρούνι για τα Χριστούγεννα που το σφάζανε την παραμονή της μεγάλης αυτής γιορτής. Ιεροτελεστία θα χαρακτήριζε κάποιος την διαδικασία. Εκεί συμμετείχαν όλα τα παιδιά του χωριού που προσπαθούσαν να πάρουν τη «φούσκα» του ζώου και εκείνος που θα φιλούσε πρώτος τον πισινό του γουρουνιού την έπαιρνε για να την κάνει μπάλα. Έπειτα η νοικοκυρά του σπιτιού , μοίραζε στις φτωχές οικογένειες κομμάτια από κρέας, καθώς θεωρούσαν κακό να μένει στο χωριό πεινασμένος εκείνες τις μέρες.
Πρωτοχρονιά
Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς οι ετοιμασίες στο σπίτι ξεκινούσαν από τις πρώτες πρωινές ώρες. Οι γυναίκες από το νωρίς το πρωί συγύριζαν το σπιτικό τους, έκαναν πίτες, γλυκίσματα και βασιλόπιτα για το γιορτινό τραπέζι. Εκείνη την ημέρα έκαναν το καλύτερο φαγητό . Τα παιδιά του χωριού, γύριζαν τα σπίτια του χωριού, τραγουδώντας τα κάλαντα. Στο γιορτινό τραπέζι, μαζεύονταν όλοι οι συγγενείς, έτρωγαν και τραγουδούσαν, για να πάει καλά το νέο έτος. Εκτός από την βασιλόπιτα, έκαναν και μια γαλατόπιτα, στην οποία έβαζαν πολλά σημάδια:
- Σπόρια από όλες τις παραγωγές τους για να έχουν καλή σοδιά.
- Ξύλο για να είναι γερό το σπίτι. Όποιος το τύχαινε θα έμενε όλη τη χρονιά στο σπίτι.
- Τριφύλλι και άχυρο, για να έχουν τροφή τα ζωντανά τους.
- Νόμισμα. Όποιος το τύχαινε θα είχε τύχη και χρήματα.
- Γραμμένο σε χαρτάκι την ευχή «Χρόνια Πολλά». Αυτός που θα το τύχαινε θα ζούσε πολλά χρόνια.
Θεοφάνια
Την παραμονή της εορτής των Θεοφανίων, γύριζαν ομάδες στο χωριό και έλεγαν τα κάλαντα.
Σήμερον τα φώτα και φωτισμός
Και χαρές μεγάλες και Αγιασμός …..
Ανήμερα των Φώτων, οι κάτοικοι μαζεύονταν στην λίμνη Βιστωνίδα, όπου ο ιερέας του χωριού έριχνε το Σταυρό για να αγιαστούν τα νερά της λίμνης και έπεφταν τα αγόρια στο νερό, για να τον πιάσουν. Μετά γινόταν περιφορά του Σταυρού από τα παιδιά, σε όλα τα σπίτια του χωριού, ανταλλάσσοντας ευχές.
Το Σάββατο του Λαζάρου
Παρέες κοριτσιών, με καλάθια στολισμένα με αγριολούλουδα, τα λαζαράκια- κάποια ψιλά κίτρινα λουλούδια που φύτρωναν στην περιοχή-και με μια αυτοσχέδια κούκλα πάνινη που συμβόλιζε τον Λάζαρο, γύριζαν τα σπίτια και τραγουδούσαν:
Ήρθε Λάζαρος, ήρθαν τα Βάγια.
Ήρθε Κυριακή που τρώνε τα ψάρια.
Σήκω Λάζαρε και μη κοιμάσαι.
Ήρθε η μάνα σου από την Πόλη
σ’ έφερε χαρτί και κομπολόι.
Γράψε Θόδωρε, γράψε Δημήτρη
Γράψε Λεμονιά και Κυπαρίσσι.
Μεγάλη Παρασκευή
Ξημερώματα Μεγάλης Παρασκευής, γινόταν ο στολισμός του Επιταφίου από τις γυναίκες του χωριού. Παράλληλα με τον στολισμό γινόταν και Ιερά Αγρυπνία, όπου ψάλλονταν τροπάρια και προσευχές. Τη Μεγάλη Παρασκευή από νωρίς το πρωί πήγαιναν τα μικρά παιδιά να προσευχηθούν και να περάσουν κάτω από τον Επιτάφιο. Τρεις φορές, σταυρωτά. Το βράδυ της ίδιας ημέρας γινόταν, όπως και σήμερα, η περιφορά του Επιταφίου μέσα στο χωριό, με τελικό προορισμό, το κοιμητήριο του χωριού. Τέσσερα παλληκάρια, τα οποία δεν είχαν υπηρετήσει την στρατιωτική τους θητεία, αναλάμβαναν να σηκώσουν τον Επιτάφιο του Κυρίου με τα χέρια τους, ώστε να γίνει η περιφορά. Όταν ο Επιτάφιος έφτανε στο κοιμητήριο του χωριού, ο ιερέας έκανε επιμνημόσυνη δέηση, υπέρ των τεθνεώτων του χωριού.
Γάμος
Ένας σημαντικός σταθμός στη ζωή του ανθρώπου είναι ο γάμος και η δημιουργία μιας νέας οικογένειας. Δεν θα μπορούσαν και εδώ να λείπουν τα έθιμα. Ο γάμος γινόταν στον Ιερό Ναό της περιοχής, όπου καταγόταν ο γαμπρός. Κουμπάρος του νέου ζευγαριού ήταν αυτός που είχε βαφτίσει το γαμπρό, ο νονός του δηλαδή. Πριν από την τελετή του γάμου , οι συγγενείς του ζευγαριού, έστρωναν τις προίκες στα σπίτια των μελλόνυμφων, προκειμένου να τις δουν οι συγγενείς και οι κάτοικοι του χωριού. Την Παρασκευή, η προίκα της νύφης μεταφερόταν από τους συγγενείς της, στο σπίτι του γαμπρού, στο οποίο και θα ζούσε στο εξής το νέο ζευγάρι. Εκεί την άπλωναν οι γυναίκες του χωριού, που ήταν ειδικές στο στρώσιμο της προίκας και φυσικά στρωνόταν το λεγόμενο, νυφικό κρεβάτι, όπου οι παρευρισκόμενοι το ασήμωναν με χρήματα. Το βράδυ του Σαββάτου, μια ημέρα πριν από τον γάμο, τόσο στο πατρικό του γαμπρού όσο και της νύφης, οι καλεσμένοι έφερναν δώρα, κάθονταν όλοι στο τραπέζι και με ζωντανή μουσική γινόταν το πατροπαράδοτο γλέντι. Την ημέρα του γάμου, ξύριζαν τον γαμπρό, σε μια τελετουργία παρουσία του κουμπάρου και των φίλων του. Ο γαμπρός, με τα πόδια μέσα σε ένα ταψί που περιείχε ρύζι και κουφέτα, έπαιρνε στην αγκαλιά του ένα αγόρι, για να είναι αγόρι και το δικό του παιδί. Φίλοι και συγγενείς έριχναν μέσα στο ταψί χρήματα για την αμοιβή του κουρέα. Ο γαμπρός πήγαινε συνοδεία μουσικών οργάνων στην εκκλησία, ενώ ο κουμπάρος πήγαινε στο σπίτι της νύφης , όπου πλήρωνε για να ασημώσει τα κορίτσια που την φύλαγαν κλειδωμένη. Στη συνέχεια η νύφη χαιρετούσε τρεις φορές τον πατέρα της και πριν φύγει για την εκκλησία, χόρευε τον τελευταίο της χορό στο πατρικό σπίτι της με μπροστάρηδες, τον πατέρα και τον αδελφό.
Λένε πως η ιστορία, τα ήθη και τα έθιμα κάθε περιοχής αποτελούν ένα αρμονικό πάζλ που δίνει έναν ξεχωριστό χαρακτήρα σε κάθε χωριό, κάθε πόλη, κάθε περιοχή. Αυτό λοιπόν ήταν το Σέλινο Ξάνθης. Μια πορεία στο χρόνο για να θυμηθούν οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νεότεροι.
Το www.PeteiNews.gr ευχαριστεί θερμά την πρόεδρο του Πολιτιστικού Συλλόγου Σελίνου «ΒΙΣΤΩΝΙΔΑ» κυρία Ζήνα Μακρή, για την ευγενική χορηγία του βιβλίου «Σέλινο Ξάνθης. Μια πορεία στο χρόνο» του Συρόπουλου Αθανασίου, συγγραφέα του βιβλίου, το οποίο κυκλοφόρησε το 2004, από όπου και αντλήσαμε πληροφορίες για το αφιέρωμα στον οικισμό του Σελίνου.
